Nhà ở xã hội là một trọng tâm bức thiết để giải quyết sự thiếu hụt về chỗ ở cho người lao động có thu nhập thấp. Nhưng cơ chế cho chương trình nhà ở xã hội hiện đang có quá nhiều bất cập.

Nói đến xây dựng nhà ở xã hội, hầu như không một doanh nghiệp đầu tư - kinh doanh bất động sản (BĐS) nào, nhất là doanh nghiệp tư nhân hào hứng tham gia. Cũng khó có một ngân hàng nào nhiệt tình hưởng ứng, bởi ngân hàng cũng phải lo xoay sở đồng vốn vay từ xã hội và đồng lời của ngân hàng, vẫn phải đòi hỏi khách hàng đáp ứng đầy đủ thủ tục vay và khả năng thanh toán đúng hạn.

Theo quy luật thị trường "có cầu là lập tức có cung", trong khi nhà ở xã hội là nhu cầu có thật, lại có nhiều chính sách ưu đãi miễn giảm thuế để kích cung; nhưng trên thị trường BĐS hiện lại diễn ran thực trạng "cung" làm ngơ "cầu".

Né quy định

Trong một hội nghị bàn về cơ chế phát triển nhà ở cho người thu nhập thấp (ngày 22.5), Sở Xây dựng TP.HCM cho rằng để tạo ra quỹ đất phát triển nhà ở xã hội, phải kiên quyết thực hiện quy định tại Nghị định 90/CP (hướng dẫn thi hành Luật Nhà ở) là doanh nghiệp phải dành 20% quỹ đất đã có hạ tầng tại các dự án từ 10 ha trở lên để xây dựng nhà ở xã hội.

Tuy nhiên, ông Lê Hoàng Châu - Chủ tịch Hiệp hội BĐS TP.HCM (HoREA) cho rằng: "Luật Nhà ở không quy định gì về tỷ lệ đất dành cho nhà ở xã hội nhưng Nghị định 90/CP đưa ra quy định như vậy là nằm ngoài luật. Việc quy định cứng nhắc như vậy khiến cho các doanh nghiệp gặp khó khăn khi thực hiện dự án của mình, hoặc "lách" quy định này bằng cách xin giao đất nhỏ hơn 10 ha".

Ông Châu dẫn chứng: "Mới đây, đã có doanh nghiệp xin UBND TP.HCM giao 9,9 ha đất ngay bên cạnh cầu Thủ Thiêm triển khai dự án nhà ở thương mại để "né" quy định này". Ông Nguyễn Văn Đực - Phó giám đốc Công ty địa ốc Đất Lành cũng khẳng định: "Việc quy định dành 20% quỹ đất đã có hạ tầng cho nhà ở xã hội là quá lớn và không khả thi, bởi dự án nào cũng dành đất để xây chen vào đó nhà ở xã hội thì sẽ rất khó cho doanh nghiệp khi thực hiện dự án . Bên cạnh đó, Luật Nhà ở quy định chỉ cho xây dựng nhà ở xã hội tối đa là 6 tầng, trong khi tình hình giá đất tại các đô thị lớn đang rất cao là điều bất hợp lý".

Cần nhiều chính sách đồng bộ

Ngày 24.5, trong một cuộc họp để đưa ra kiến nghị cho việc phát triển thị trường BĐS do HoREA và Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế (Bộ Kế hoạch và Đầu tư) tổ chức, các doanh nghiệp nhắc lại những bất cập trong quy định của Nghị định 90/CP và cho rằng chương trình nhà ở xã hội tại TP.HCM bế tắc là điều tất yếu.

Ông Lê Hùng Mạnh - Tổng giám đốc Công ty Gia Hòa cho biết: "Chúng tôi đã từng xây dựng một đề án xây nhà cho đội ngũ trí thức trẻ của TP.HCM và được lãnh đạo thành phố rất quan tâm. Khi đưa ra khảo sát tại một đơn vị có 120 trí thức trẻ mới ra trường thì đã có hơn 100 người hoan nghênh và đăng ký mua nhà. Nhưng khi đến làm việc với một sở thì được đặt câu hỏi: Dự án này dành cho người có thu nhập  hằng tháng bao nhiêu? Khi nhận được câu trả lời thu nhập 3 triệu đồng/người/tháng thì lãnh đạo sở này cho rằng: Với mức thu nhập như vậy không thuộc diện thu nhập thấp và dự án này không thể đưa vào chương trình nhà ở xã hội được. Vậy là đề án tâm huyết này đành phải gác lại".

Nhiều doanh nghiệp cho rằng, muốn phát triển nhà ở xã hội cần phải cùng một lúc thực hiện nhiều chính sách đồng bộ. Đó là sử dụng tối đa quỹ đất công để xây dựng nhà ở xã hội theo mô hình cư xá cho các ngành nghề khác nhau như cư xá cho công nhân vệ sinh, cư xá đường sắt, cư xá lực lượng vũ trang...

Nguồn vốn để phát triển nhà ở xã hội ngoài vốn ngân sách, nên điều tiết nghĩa vụ của các doanh nghiệp thông qua chính sách thuế. "Nhất thiết phải có những dự án nhà ở xã hội riêng lẻ để cho thuê, bán trả góp chứ không nên quy định xây chen vào các dự án nhà ở thương mại. Có như vậy, mới thực sự khuyến khích các doanh nghiệp tham gia đầu tư xây dựng" - ông Lê Hoàng Châu nói.